یادداشت های یک دیوانه

کتاب یادداشت های یک دیوانه، ۸ داستان از نویسندهٔ مشهور روسیه، نیکلای گوگول را در بر گرفته است. این کتاب با جستاری تحت‌عنوان «قصه‌نویسی در روسیه و قصه‌های گوگول (آرابسک و میر گورود)» به قلم «ویساریون بلینسکی» آغاز شده و با جستار «نامه‌ای از سن پترزبورگ» به قلم ایوان تورگینف ادامه پیدا کرده است. عنوان داستان‌های این مجموعه عبارت است از «یادداشت‌های یک دیوانه»، «بولوار نیفسکی»، «دماغ»، «شنل»، «کالسکه»، «ماجرای نزاع ایوان ایوانوویچ و ایوان نیکیفوروویچ»، «مالکین قدیمی» و «ایوان فیودوروویچ اشپونکا و خاله‌اش».
گفته شده است که وجه مشخصهٔ داستان‌های گوگول سادگی قصه‌نویسی، ویژگی قومی، امانت محض نسبت به زندگی، بکربودن و سرزندگی خنده‌آور آن‌ها است که همیشه تحت‌تأثیر احساس عمیق غم و دلتنگی قرار می‌گیرد. همهٔ این ویژگی‌ها یک منبع دارند؛ گوگول شاعر است. او شاعر زندگی حقیقی است. این سادگی قصه‌نویسی، این صراحت لهجه، این پرهیز از نمایش‌پردازی، این پیش‌پاافتادگی و معمولی‌‌بودن اتفاقات قصه‌ها، علائم حقیقی و قطعی خلاقیت گوگول توصیف شده‌اند. تقریباً همهٔ قصه‌های گوگول کمدی‌های سرگرم‌کننده‌ای هستند که با هیچ‌وپوچ شروع می‌شوند، با هیچ‌وپوچ ادامه می‌یابند، به اشک ختم می‌شوند و در پایانْ زندگی نام می‌گیرند.