اخلاق

به‌طور کلی این کتاب دارای پنج بخش است. در بخش اول راجع‌به ماهیت خدا بحث می‌شود و شامل سه فصل است: تعاریف، که در این فصل مفاهیم بنیادی نظام فلسفی خود را تعریف می‌کند؛ آکسیوم‌ها یا اصول موضوعه، که اصول بنیادین نظام فلسفی خود را شرح می‌دهد؛ و فصل سوم قضایا است که گزاره‌های منتج از آکسیوم‌ها را استنتاج می‌کند. بخش دوم در باب ماهیت ذهن است که اسپینوزا دو موضوع اصلی را در آن جا مورد بحث می‌گذارد؛ یکی رابطۀ بین ذهن و بدن و دیگری عواطف و احساسات و نحوۀ تأثیر گذاشتن آن‌ها بر رفتارهای ما. در بخش بعدی در باب این بحث می‌شود که تأثیر این عواطف بر عمل ما تا چه حد است و چگونه آزادی ما ذیل سلطۀ عواطف و احساساتمان از بین می‌رود. اسپینوزا در همین بخش بعد از بیان دیدگاه جبرگرایانه‌اش از یک آزادی درونی صحبت می‌کند و راهی را طرح می‌کند که تا جایی که می‌توانیم از ذیل ظلم و سلطۀ عواطف خارج شویم. در بخش‌های چهارم و پنجم نیز اسپینوزا درباب نقش عقل در آزادی انسان، خوشبختی انسان و تصور خود از جامعۀ ایده‌آلش سخن گفته است. این کتاب در نهایت پس از مرگ اسپینوزا در سال ۱۶۷۷ منتشر شد و تاکنون نیز از مهم‌ترین آثار فلسفی است که تمامی فلاسفۀ بعد از آن تحت تأثیر آن بوده‌اند، چه در مقابل نظریات اسپینوزا، چه در توافق با آن.