بوی برگ شمعدانی

در جوامع ایستا کمتر کسی به «فرضیه» عکس‌العمل نشان می‌دهد. گروهی برای نقد و بررسی شکل نمی‌گیرد. از بزرگان کیش شخصیت ساخته می‌شود و هر آنچه آن‌ها بیان ‌کنند، بی‌هیچ چون‌وچرایی پذیرفته می‌شود. با فرضیۀ آن‌ها به‌گونه‌ای رفتار می‌شود که گویا مرحلۀ راستی‌آزمایی آن گذشته و مورد قبول نیز قرار گرفته است. از آنجایی که نظریه‌پرداز شخصیتی مورد احترام و اعتماد است، آزمایش، نقد یا زیرسؤال‌بردن فرضیۀ او، بی‌احترامی به او محسوب می‌شود. این نوع فرهنگ، از پویایی جامعه به‌شدت جلوگیری می‌کند.
در عرصۀ نمایش سنتی ایران نیز به‌خاطر کمبود اسناد، تاکنون ده‌ها فرضیه برای شخصیت حاجی‌فیروز و سیاهِ نمایش رو‌حوضی مطرح شده است که با هم صد و هشتاد درجه اختلاف دارند. همچنین فرضیه‌هایی در ارتباط با نمایش میر نوروزی منتشر شده که امروزه منابع کتاب‌ها و مقاله‌ها شده است، بی‌آنکه این فرضیه‌ها توسط گروه بعدی یعنی محققان و علاقه‌مندان بررسی شده و مرحلۀ راستی‌آزمایی را گذرانده باشند.
نگارنده با شک و تردید به این فرضیه‌ها نگاه کرده و به راستی‌آزمایی آن‌ها پرداخته است.