مانیاک

نام «مانیاک» نوشته‌ی بنجامین لاباتوت، نویسنده‌ی شیلیایی‌ که پیش‌تر با رمان «آن‌گاه که از فهم جهان درمی‌مانیم» شناخته شده بود، از همان جلد با خواننده بازی می‌کند: هم نام یکی از نخستین رایانه‌های پیشرفته‌ی تاریخ است و هم واژه‌ای انگلیسی به معنای دیوانه. همین دوگانگی، کلید ورود به فضای کتاب است؛ رمانی نیمه‌مستند که مرز میان زندگی‌نامه‌ی واقعی و تخیل ادبی را محو می‌کند و در آن تاریخ علم قرن بیستم دستمایه‌ای می‌شود برای پرسش از رابطه‌ی میان نبوغ، عقل و فروپاشی روانی.
این کتاب در سه بخش شکل می‌گیرد که هرکدام حول یک چهره‌ی تاریخی می‌چرخند، اما در نهایت به یک محور واحد می‌رسند. بخش نخست به پاول ارنفست، فیزیک‌دان اتریشی و شاگرد اینشتین، اختصاص دارد و نگرانی‌های او را نسبت به سرشت غیرقابل‌کنترل علم مدرن بازتاب می‌دهد. بخش دوم که ستون اصلی کتاب است، به جان فون نویمان می‌پردازد؛ ریاضی‌دانی مجارستانی که نامش با نظریه‌ی بازی‌ها، پیدایش نخستین رایانه‌های برنامه‌پذیر و مشارکت در پروژه‌های علمی-نظامی دوران جنگ سرد گره خورده است. لاباتوت زندگی او را نه از زبان خودش، بلکه از خلال خاطرات همسر، فرزندان و همکارانش بازسازی می‌کند، شیوه‌ای که به متن حس شهادت‌های شفاهی و صمیمیتی مستندگونه می‌بخشد. بخش سوم، جهشی به سال ۲۰۱۶ و رویارویی لی سدول، استاد بازی گو، با هوش مصنوعی آلفاگو است؛ رویدادی که پیوندی مستقیم با آرزوهای ناتمام فون نویمان درباره‌ی ماشین‌های هوشمند برقرار می‌کند، بی‌آنکه نتیجه‌ی این رویارویی در اینجا فاش شود.